Egitaraua

Irekiera elkarrizketa Mayki Gorositoren (ESMAko Sitio de Memoria Museoko zuzendari ohia) eta Stéphan Michoneauren ( Université Paris Est) artean.

Moderatzailea: José Miguel Gastón (Memoriaren Nafarroako Institutua).

Iraganari buruzko ezagutzak hezkuntzan duen tokiari buruz hausnartu nahi da, mitoak, isilean gordetakoak eta lerratzeak azaltzeko eta proposamen-eztabaida bat bultzatzeko, zeinak, memoria duen historia defendatuta, aukera emanen baitu era erradikalean hauteman ditzagun iraganari heltzeko beste modu batzuk, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean jasotako balio-sistema porrot egiten ari den mundu nahasi honetan.

1.- MITHIC PROIEKTUA: MUGAZ GAINDIKO MEMORIAK HISTORIA KOMUN BATERAKO.

Moderatzaileak: Julie Boustingorry (Pays de Béarn) eta César Layana (Memoriaren Nafarroako Institutua).

Memoria duen historia batek historiaren eskuliburuetan agertzen ez den gizateriaren gehiengo hori berreskuratu behar du, hala nola emakumeak, haurrak, isildutako sexu-identitateak, adinekoak, errefuxiatuak, erbesteratuak edo desplazatuak, edo desgaitasunen bat duten pertsonak. Memoria duen istorio batek gizarte inklusibo batean mota guztietako aniztasunak ematen digun aberastasunari erantzun behar dio.

2.- Bakerako hezkuntza iraganaren azterketatik: zer egiten dugu militarismoarekin, faxismoarekin, kolonialismoarekin...?

Moderatzailea: Fernando Mendiola (Nafarroako Unibertsitate Publikoa)

Kapitalismoak bere krisi garrantzitsuenetako batzuk konpondu ditu iraganean, inperialismora eta militarismora joz. Zer egin dezakegu hezkuntzatik kontakizun hau errotik iraultzeko eta aurkaratzeko? Historiak eta memoriak politika horiek nora daramaten erakusten digute (genozidio kolonialak, I. eta II. Mundu Gerra, faxismoen larrialdiak...). Beharrezkoa da indarkeria Historiaren eragile gisa ulertzen duen oinarri epistemologiko eta antropologikoa aldatzea, eta, aldi berean, premiazkoa da antimilitarismoa, giza eskubideak, justizia soziala, bakearen kultura eta elkarri laguntzea kontrajartzea

Solasean: Francisco Javier Merchán Iglesias, Vicente M. Pérez Guerrero eta Alba Calvo Sanjuan.

FEDICARIA kolektiboko (Con-Ciencia Social aldizkariaren editorea) hiru belaunaldiren arteko elkarrizketa, "memoria duen historia" sustatzeko prozesu kolektiboari eta hezkuntza-, gizarte- eta kultura-erronka berriei buruzkoa.

Tailerra 1 | Josefina Mesa (Granadako Unibertsitatea) → Algoritmoari Hack egin: historia gure esku.

Tailerra 2 | Sergio Gálvez (Lan Ministerioko Artxiboen burua) eta Julián Prior (Gardentasunaren eta Gobernu Onaren zuzendariordea) → Atzipenaren kodea: memoriaren artxiboetako abentura bat.

Tailerra 3 | Ander Villacián (Erbesterako Ibilbidea) → Lerro artean irakurri: gutunak, zentsura eta esku-hartze artistikoa.

Solaskideak: Guillermo García Llorente (La Cabrera BHI, Madril) eta José María García-Flores (Ekialdeko Mendiak BHI, Iznallo-Granada); Ana Valencia (Murtziako Eskualdeko Hezkuntza eta Memoria Sarea, REDyM); Alejandra Cortés Pascual (Hezkuntza, Lanbide Heziketa eta Kirol Ministerioko aholkulari zientifikoa).

Moderatzailea: Sergio Riesco (RedMemoria/Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea).

Aurreko kongresuetan, memoria-proiektuen sorta zabala aurkeztu da ikastetxe desberdinetan. Edizio honetan ere, saioaren bigarren zatian, proiektu horietan parte hartzen duten ikasleek beren proiektuak aurkeztuko dituzte. Mahai-inguru honetan, proiektu horien kudeaketari buruz hausnartzea proposatzen da: nolakoak dira lehen urratsak, nola antolatzen da ikastetxea, zer zailtasun izaten dira, nolako harremana dago familiekin, hezkuntza- eta memoria-administrazioekin eta beste eragile batzuekin (elkarte memorialistak), zer forma hartzen dituzte (ikastetxeko proiektuak, ikastetxeen arteko proiektuak ...); eta baita ere nola eratzen diren espazio desberdinetan irakasleen sareak eta komunitatea kudeatzeko tresnak, Memoria Sarearen inguruan proposatuko dena bezala.

Moderatzailea: Germán Esparza eta Alaitz Ilundain (Memoriaren Nafarroako Institutua)

Saio honetan, ikasleek beren ikastetxeetan garatu dituzten memoria-proiektuak aurkezteko aukera izango dute.

Solaskideak: Anna Mundet (Pompeu Fabra Unibertsitatea) eta Laura Benítez (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa).

Moderatzailea: Anna Pastor (Erbesterako Bidea).

Azken urteotan, zeharo aldatu dira gazteek iraganari buruz dituzten irudikapenak, hedabide digitalek eta, zehazkiago, orotariko sare sozialek hartu duten protagonismo izugarria dela eta. Harridura eta kezkarekin, egiaztatu baitugu sekulako indarrez berraktibatzen ari direla aspaldi argitu eta gezurtatutako mito eta faltsukeriak. Kontua ez da soilik bozgorailu mediatikoen eta hezkuntza-munduaren arteko desoreka, baizik eta modu erradikalean zalantzan jartzen dela pentsamendu historikoaren funtsezko printzipioetako bat, alegia, haren izaera kritikoa eta iturri edo kontakizun historiko baten egiazkotasuna edo faltsutasuna aztertzeko gaitasuna. Zer jarrera agertu dezakegu borroka desorekatu honetan? Zer rol du hezkuntzak egoera horretan?

1.- Mahaia: MITHIC PROIEKTUA: MUGAZ GAINDIKO MEMORIAK HISTORIA KOMUN BATERAKO

Moderatzaileak: Julie Boustingorry (Pays de Béarn) eta César Layana (Memoriaren Nafarroako Institutua).

Memoria-lanaren dimentsio garrantzitsu bat ikastetxeen eta irakasleen lankidetza-sareena da, memoria-lekuen inguruan. I. Kongresutik RedMemoria errealitate emankor gisa finkatu da Espainiako hezkuntzaren panoraman. Mahai honetan beste aurrerapauso bat eman da: mugaz gaindiko proiektuen inguruan nazioarteko sareak sortzea, lurralde bakoitzaren berezitasunen gainetik memoria partekatu bati buruz hausnartzeko eta jarduteko. MITHIC proiektuaren kasua da, INTERREG POCTEFA proiektua, Euskadiko, Nafarroako eta Pirinio Atlantikoetako unibertsitate, artxibo eta instituzioen parte dena. Proiektu horren helburuak eta proposamenak bilkura honetan aurkeztu eta eztabaidatuko dira. Halaber, Exilis 1936-1946 proiektuarekin, Ekialdeko Pirinioetan antzeko helburuak dituen INTERREG POCTEFA proiektuarekin, lankidetzan aritzeko eta trukatzeko bideak jorratuko dira.

2.- Mahaia: IRAKASLEEN HASIERAKO PRESTAKUNTZA ETA PRESTAKUNTZA IRAUNKORRA

Moderatzailea: Antoni Santisteban Fernández eta Mariona Massip Sabater (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa).

Argi dago irakaskuntzan sartu nahi den edozein hezkuntza-aldaketak irakasleen prestakuntza berritzetik hasi behar duela; bestela, edozein hobekuntza-saiakerak porrot egingo du. Memoria historikoaren kasuan, irakasleak kontzientziatu behar ditugu oroimenean hezteak duen garrantziaz, bai herritarrak diren aldetik, bai irakasle gisa egiten duten lanagatik. Hala, galdera batzuk planteatzen ditugu eztabaidarako, besteak beste: Zer prestakuntza jaso behar dute irakasleek memoria historikoan? Zer konpetentzia profesional garatu behar dituzte irakasleek memorian hezteko? Nola interpretatzen dute curriculuma irakasleek memoria demokratikoan hezteko proposamenari dagokionez? 

3.- Mahaia: HERRITARRAK MEMORIAN HEZTEA, GIZARTE ZIBILA ABIAPUNTUTZAT HARTUTA: ELKARTE MEMORIALISTAK ETA HEZKUNTZA EZ-FORMALA

Moderatzailea: Isabel Alonso Dávila (Frankismoko Preso Politiko Ohien Elkarte Katalana) eta José Hinojosa Mesa (PROMEDEX Sarea)

Memoriako hezkuntzak ez du mugatu behar unibertsitate aurreko edo unibertsitateko hezkuntza-etapetako espazio formaletara edo irakaskuntza-zentroetara. Herritar guztiek dute iraganari eta memoriari buruz aritzeak sortzen dituen arazoen berri izateko eskubidea. Historiaren erabilera publiko deitu izan den horretara hurbildu nahi dugu, kultura demokratikoaren ikuspegitik, memoria mota guztietako elkarte eta pertsona konprometituekin lotzen ditu eta. Memoria duen historia-hezkuntzak ere herritarren parte-hartzea sustatu behar du, familiako edo tokiko artxiboetatik abiatuta, zientzia historikoarekin lankidetzan, herritarrek beren historia idazten duten zientzia irekia sustatzeko. Lankidetza horrek eskoletara ere iritsi behar du.

Kongresua aurreko edizioetan aurkeztutako esperientzia ugarik agerian utzi dute arrunt emankorra dela belaunaldiarteko elkarrizketen, ikasleen praktika sortzaileen eta memoria-lekuetako esperientzien arteko harremana. Ikuspegi askotan, batzuetan, praktika artistiko bat prestatu eta garatzeari ematen zaio garrantzia, eta, beste batzuetan, batez ere, espazio jakin batean azaleratutako memorien esanahiari. Horiek guztiak bat datoz elementu batean: ikasleak protagonista dira ikaskuntza-prozesu horietan. 

Saio honetan jorratu nahi den beste dimentsio garrantzitsu bat ikastetxeen eta irakasleen arteko elkarlan-sareak dira, memoria-lekuen inguruan. Lehen kongresuaren emaitza izan zen Memoria Sarea, eta errealitate emankor gisa finkatu da hezkuntzaren esparruan, batez ere 2025eko urrian ikasleekin egindako I. Topaketaren ondoren. Baina, horiez gain, badaude beste sare autonomiko eta nazioarteko batzuk ere mugaz gaindiko proiektuen inguruan, hala nola Mithic, Mendebaldeko Pirinioetan, edo Exilis, Ekialdeko Pirinioetan, ozeanoz haraindiko beste lankidetza-sare batzuez gain.

Saio hau jarduera bikoitz batekin planifikatzen da: eztabaida piztuko duten tailerrak eta memoriako lekuetan ikaskuntzak eta hezkuntza-esperientziei buruzko osoko bilkura. Komunikazioetarako deia saio osorako egiten da, eta jardueraren batean lantzen dira ondoren, lantegien edo osoko saioaren gai nagusiarekin duten loturaren arabera. Jarduera horiek irakasleek beren komunikazio-proposamenetan adierazten dituzten interesguneak kontuan hartuta ere definituko dira. 

Lantegi hauetan edozein kongresukidek parte hartzen ahal du, ikasleek barne. 

Tailerra 1 | Eloi Torrents (Memorial Democràtic de Catalunya) → Exilis 1936-1946 mugaz gaindiko proiektuaren baliabide pedagogikoak.

Tailerra 2 | Victòria Carrió i Jordi Royo (CESIRE – Departament d 'Educació i Formació Professional, Generalitat de Catalunya) → Les maletes de la llibertat.

Tailerra 3 | Itziar Albar, Iranzu Garriz eta Erika Martínez → Memoria eta herritartasun global eraldatzailea gizarte hezkuntzatik

Solasean: Paula O 'Donohoe (Euroclio), Tania González Cantera (EHU) eta Neus González Monfort (Universitat Autonoma de Barcelona).

Moderatzailea: David González Vázquez (EUROM).

Hizketaldi honetan, memoria-lekuetan egiten ari diren esperientzia didaktikoak eta ikasleek, belaunaldien arteko topaketen eta hizkuntza anitzen bidez, edukietatik zein esperientzietatik abiatuta, ikaskuntzak egiteko dituzten hezkuntza-ahalmenak izango dira hizpide.